საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენა და კონფლიქტების დარეგულირება მოსახლეობის მხრიდან პრიორიტეტულ პრობლემებს შორის აღარ სახელდება.

ბერგჰოფის ფონდის წარმომადგენლის, ირაკლი თევზაძის ინფორმაციით, საერთაშორისო კვლევითი ინსტიტუტის (IRI) მიერ ჩატარებული ერთ-ერთი ბოლო გამოკითხვით კონფლიქტების მოგვარების საკითხმა პირველიდან მერვე ადგილზე გადაინაცვლა.

ბერგჰოფის ფონდი საქართველოში 1997 წლიდან საქმიანობს. 2011 წლიდან ქართულ-აფხაზურ და ქართულ-ოსურ კონფლიქტებზე მუშაობს. ფონდის მთავარი მიზანია, მშვიდობის მშენებლობა და კონფლიქტების ტრანსფორმაცია – საზოგადოებისთვის მისი მოგვარების განსხვავებული ხედვების შეთავაზება.

პროექტის ფარგლებში ბერგჰოფის ფონდი საქართველოს ყველა რეგიონში დისკუსიებს მართავს, სადაც კონფლიქტზე მსჯელობასთან ერთად შეხვედრის მონაწილეები ომგამოვლილი ადამიანების ისტორიებს ისმენენ. მსგავსი დისკუსიები ხარაგაულში გასული წლის ბოლოს გაიმართა.

-რაც უფრო აქტუალური გახდება კონფლიქტების მოგვარების გზებზე საუბარი, მით მეტი ადამიანი დაფიქრდება და ჩაერთვება ამ პროცესში – ამბობს ირაკლი თევზაძე, – ბერგჰოფის ფონდი უნიკალურ პროექტს ახორციელებს – ქართულ-აფხაზური კონფლიქტის მონაწილე ადამიანების ბიოგრაფიული ინტერვიუებით რეალურ ისტორიას ქმნის.

ქართულ საზოგადოებას ჩვენი ისტორია გვაქვს, ენგურს იქით მყოფ საზოგადოებას – თავისი და ეს ისტორიები ერთმანეთისგან რადიკალურად განსხვავდება.

პროექტის ფარგლებში ქართულ-აფხაზურ შეხვედრებს ვაორგანიზებთ – აფხაზები და ქართველები ერთმანეთს ხვდებიან. ძირითადად, ამ შეხვედრებზე მიგვყავს კონფლიქტის შესახებ ინფორმირებული ადამიანები. ქართულ-აფხაზური შეხვედრები ნეიტრალურ ადგილებში იმართება და მასში ყველა ასაკისა და პროფესიის ადამიანი მონაწილეობს.

რა სიტუაციაა დღეს აფხაზეთში – როგორც ამბობენ, იქ ტელევიზიით მუდმივად აჩვენებენ ომის კადრებს. ფაქტობრივად, მეოცე საუკუნის 90-იან წლებში ცხოვრობენ. სოციალური ვითარება არც თუ ისე სახარბიელოა. არ აქვთ საკუთარი ეკონომიკა და რუსეთის სუბსიდიაზე არიან დამოკიდებულნი. ახალი შენობები ნაკლებად შენდება. სერიოზული პრობლემებია ე. წ. ქურდული მენტალიტეტის წინააღმდეგ ბრძოლასთან დაკავშირებით.

ერთ-ერთ შეხვედრაზე გაიჟღერა აზრმა, რომ „ჩვენ განვითარებაში ხელს ვუშლით; არ ვაძლევთ ტურიზმის განვითარების, უცხოეთში ხარისხიანი განათლების მიღების შესაძლებლობას“. ევროკავშირის წევრი და საქართველოს მოკავშირე სხვა ქვეყნები საქართველოს ტერიტორიულ მთლიანობას აღიარებენ. შესაბამისად, ამ ქვეყნების მიერ ის პასპორტები, რომლებსაც აფხაზეთის მოქალაქეების დიდი ნაწილი ფაქტობრივად ფლობენ, ვერ იქნება აღიარებული. ამიტომ აფხაზეთში მცხოვრებ მოქალაქეებს ევროპაში გასვლის უფლება არ აქვთ.

აფხაზების საუბრიდან დაგვრჩა შთაბეჭდილება, რომ „ქართველები ევროპელები გავხდით და ამით დავკარგეთ ჩვენი ტრადიციები, მსოფლმხედველობა“. ხშირად გვიმეორებენ, რომ „ქართველები ძალიან გავთანამედროვდით. სხვაგვარად ვუყურებთ სოციალურ მოვლენებს“. აფხაზური საზოგადოება არის ჩაკეტილი და შესაბამისად, მისი განვითარების ინტენსივობა დაბალია.

როგორც ჩვენ ვმსჯელობთ ახლა, საშიშია თუ არა ენგურს იქეთ გადასვლა, ასე მსჯელობენ აფხაზებიც. ამას ემატება ერთი რისკი, რომ აფხაზეთში მყოფ ადამიანებს, რომლებიც ე. წ. საზღვარს გადმოკვეთენ, უკან დაბრუნებისას ბევრი პრობლემა ექმნებათ როგორც სოციუმისგან, ისე სამთავრობო დაწესებულებებისგან.

რაც შეეხება საქართველოს მოქალაქეებს, თუ აფხაზეთში გადასვლა გვსურს, მოწვევა აუცილებლად აფხაზმა უნდა გაგვიკეთოს. თუმცა, სარისკოა ქართულად დალაპარაკება. აფხაზეთში მიწვევით გამგზავრებაზე თანხმობა, ფაქტობრივად, ნიშნავს, რომ შენ ერთი სახელმწიფოდან მეორეში გადასვლას აღიარებ. ეს თითქოს, ლოგიკურად, იმ სახელმწიფოს აღიარება გამოდის.

აფხაზებს უნდათ ტურიზმის განვითარება, მაგრამ დიდად არ უყვართ ტურისტები. აფხაზები გვიყვებიან, რომ სოხუმი საზღვაო ქალაქია, მაგრამ იქ რომ ზღვიდან ამოსულმა მამაკაცმა ქუჩაში წელსზემოთ შიშველმა გაიაროს, სცემენ. ახალგაზრდების დიდი ნაწილიც კი ძალიან კონსერვატორები არიან. 27 წლის ბიჭი ამბობს, რომ მეუღლესთან ერთად ზღვაში ბანაობა არ შეიძლება. ვფიქრობ, რომ ეს კულტურული განსხვავება ჩაკეტილობამ გამოიწვია.

ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ კანონის თანახმად, აფხაზეთში კომპანიებს ინვესტიციების დაბანდება ეკრძალებათ. მაგალითად, „მაკდონალდსი“ აფხაზეთში რესტორანს ვერ გახსნის, რადგან მას აღარასდროს მიეცემა საქართველოს ბაზარზე შემოსვლის უფლება. ამის გარდა, სხვა სანქციებიც დაეკისრება. მეორე კუთხით, აფხაზეთში ინვესტიციის დაბანდება თითქმის ისევე სარისკოა, როგორც სირიაში.

აფხაზების ნაწილი ფიქრობს, რომ მეგრელები ცალკე ეთნოსია. ქართულ-აფხაზური ერთ-ერთი ბოლო შეხვედრის ყველაზე დიდი მიღწევა იყო ის, რომ აფხაზურმა დელეგაციამ „ქართველი“ და „მეგრელი“ გააიგივა. იმ შეხვედრაზე გალელმა ბიჭმა თქვა, რომ მეგრელი და ქართველი ვარო. ეს შეხვედრაში მონაწილე აფხაზებისთვის თავდაპირველად ძალიან დიდი შოკი იყო. შემდეგ კი როცა ახსენებდნენ „მეგრელს“, ამატებდნენ სიტყვას – „ქართველი“.

ქართული საზოგადოების მოსაზრებაა, რომ ქართულ-აფხაზურ კონფლიქტში რუსეთია დამნაშავე და აფხაზები ჩვენზე გიჟდებიან. ამ დროს აფხაზები გაბრაზებულები არიან ჩვენზე და ბრალს გენოციდშიც გვდებენ. ხშირად გვეუბნებიან, რომ მუდმივად ბოდიშს უნდა ვუხდიდეთ.  ამ დროს ქართველები აფხაზების მიმართ სიყვარულს გამოვხატავთ.

რა კეთდება დამოკიდებულებების შესაცვლელად?
პროექტის ფარგლებში ვთანამშროლობთ შერიგებისა და სამოქალაქო თანასწორობის საკითხებში საქართველოს სახელმწიფო მინისტრ ქეთევან ციხელაშვილთან; სპორტისა და ახალგაზრდულ საქმეთა, ჯანდაცვის სამინისტროებთან; ილიასა და თავისუფალ უნივერსიტეტებთან. იგივეს ვაკეთებთ აფხაზეთში – ვხვდებით სტუდენტებს, დასაქმებულ ადამიანებს და სხვ.

იცვლება თუ არა მოსაზრებები?
ძირითადად ვმუშაობთ იმაზე, რომ გავიაზროთ – რას ვფიქრობთ ერთმანეთზე და რატომ.

ნინო კაპანაძე

ფოტოზე: ბერგჰოფის ფონდის წარმომადგენელი ირაკლი თევზაძე „ჩემი ხარაგაულის“ რედაქციაში მოწვეულ მოქალაქეებს ქართულ-აფხაზურ პროექტზე ესაუბრება